Nếu bạn từng tìm hiểu về xét nghiệm ma túy, có lẽ bạn đã nghe những câu nói như:
“Tôi chỉ sử dụng một lần thôi, chắc không phát hiện được đâu.”
Hoặc:
“Đã vài ngày rồi, chắc cơ thể đào thải hết rồi.”
Thực tế, việc một chất gây nghiện có còn được phát hiện hay không không phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian đã trôi qua. Mỗi loại ma túy có đặc điểm chuyển hóa riêng, thời gian tồn tại trong cơ thể khác nhau và để lại những “dấu vết sinh học” rất khác nhau.
Đó cũng là lý do vì sao các bộ kit test ma túy hiện đại ngày nay được thiết kế để phát hiện nhiều loại chất khác nhau thay vì chỉ tập trung vào một nhóm ma túy duy nhất.
Cơ thể không “xóa dấu vết” các chất gây nghiện giống nhau
Khi một chất ma túy đi vào cơ thể, gan sẽ bắt đầu quá trình chuyển hóa. Một phần chất đó bị phân hủy, một phần được biến đổi thành các chất chuyển hóa khác và cuối cùng được đào thải qua nước tiểu.
Tuy nhiên, tốc độ của quá trình này không giống nhau.
Có những chất được đào thải tương đối nhanh, nhưng cũng có những chất hoặc chất chuyển hóa của chúng có thể lưu lại trong cơ thể nhiều ngày sau lần sử dụng cuối cùng.
Đó là lý do hai người sử dụng hai loại ma túy khác nhau vào cùng một thời điểm có thể cho kết quả xét nghiệm hoàn toàn khác nhau.
Heroine: Dấu vết ngắn nhưng rất đặc hiệu
Trong số các chất được kiểm tra hiện nay, heroin là một trường hợp khá đặc biệt.
Khi heroin đi vào cơ thể, nó nhanh chóng chuyển hóa thành một chất gọi là 6-MAM (6-Monoacetylmorphine). Đây được xem là “dấu vân tay” đặc trưng của heroin vì gần như không xuất hiện từ các nguồn khác.
Điều thú vị là 6-MAM chỉ tồn tại trong nước tiểu trong khoảng thời gian rất ngắn, thường dưới 24 giờ.
Nói cách khác, nếu phát hiện được 6-MAM, điều đó gần như khẳng định việc sử dụng heroin đã diễn ra trong thời gian rất gần.
Ma túy đá: Vẫn có thể bị phát hiện sau nhiều ngày
Trái ngược với heroin, Methamphetamine (ma túy đá) thường tồn tại lâu hơn trong cơ thể.
Sau khi sử dụng, chất này có thể được phát hiện trong nước tiểu từ khoảng 3 đến 5 ngày, thậm chí lâu hơn ở một số trường hợp sử dụng thường xuyên.
Đây cũng là một trong những lý do khiến Methamphetamine trở thành một trong các chỉ tiêu phổ biến nhất trong các chương trình sàng lọc ma túy.
Bởi ngay cả khi các tác động hưng phấn đã biến mất, dấu vết sinh học của chất này vẫn có thể còn tồn tại.
PCP: “Kẻ lưu trú dài ngày”
Nếu phải chọn một chất có khả năng tồn tại lâu trong nước tiểu, PCP (Phencyclidine) chắc chắn là cái tên đáng chú ý.
Tùy thuộc vào cơ địa, cân nặng, tuổi tác và tần suất sử dụng, PCP có thể được phát hiện từ 7 đến 14 ngày sau khi sử dụng.
Khoảng thời gian này dài hơn đáng kể so với nhiều loại ma túy khác.
Đó là lý do PCP thường được xem là một trong những chất khó “ẩn mình” nhất khi thực hiện các chương trình sàng lọc.
Fentanyl: Mối quan tâm mới của ngành y tế
Trong vài năm gần đây, thế giới ngày càng quan tâm đến Fentanyl.
Không phải vì nó mới xuất hiện, mà bởi đây là một loại opioid cực mạnh. Chỉ một lượng rất nhỏ cũng có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng nếu sử dụng sai mục đích.
Nhiều quốc gia đã bổ sung Fentanyl vào danh mục các chất cần được sàng lọc thường xuyên trong các chương trình kiểm tra ma túy.
Điều này phản ánh xu hướng mới trong xét nghiệm: không chỉ tìm kiếm các loại ma túy truyền thống mà còn phải theo kịp những chất đang xuất hiện ngày càng nhiều trong cộng đồng.
Vì sao các bộ kit hiện đại phải kiểm tra nhiều chỉ tiêu cùng lúc?
Nếu mỗi loại chất có thời gian tồn tại khác nhau, việc chỉ xét nghiệm một chỉ tiêu sẽ tạo ra rất nhiều khoảng trống.
Một người có thể âm tính với Methamphetamine nhưng lại dương tính với Ketamine.
Một người khác có thể không còn dấu vết heroin nhưng vẫn phát hiện được morphine hoặc các chất chuyển hóa opioid khác.
Chính vì vậy, xu hướng hiện nay là sử dụng các bộ kit đa chỉ tiêu có khả năng sàng lọc nhiều nhóm chất gây nghiện trong cùng một lần xét nghiệm.
Cách tiếp cận này giúp tăng khả năng phát hiện, tiết kiệm thời gian và hỗ trợ quá trình đánh giá nguy cơ một cách toàn diện hơn.
Kết quả âm tính có đồng nghĩa với “không sử dụng ma túy”?
Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất.
Một kết quả âm tính chỉ cho biết nồng độ chất cần kiểm tra thấp hơn ngưỡng phát hiện của xét nghiệm tại thời điểm lấy mẫu.
Điều đó không có nghĩa chất đó chưa từng được sử dụng.
Thời điểm xét nghiệm, loại chất sử dụng, tốc độ chuyển hóa của cơ thể và độ nhạy của bộ kit đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Đó cũng là lý do các chuyên gia luôn xem test nhanh là công cụ sàng lọc ban đầu và sử dụng các phương pháp phân tích chuyên sâu để xác nhận khi cần thiết.
Kết luận
Mỗi loại ma túy để lại một “dấu chân” khác nhau trong cơ thể. Có chất chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, có chất có thể tồn tại nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Hiểu được sự khác biệt này không chỉ giúp giải thích kết quả xét nghiệm chính xác hơn mà còn cho thấy vì sao các bộ kit test ma túy hiện đại ngày càng được phát triển theo hướng đa chỉ tiêu và có độ nhạy cao.
Trong công tác sàng lọc chất gây nghiện, việc phát hiện đúng chất, đúng thời điểm đôi khi quan trọng không kém việc thực hiện xét nghiệm.